آیا سازمان غذا و دارو به گرانفروشی دارو دامن می‌زند!
مطرح شدن موضوع احتمال گرانفروشی دارو با اجرایی شدن حذف قیمت درج شده روی جعبه داروها طی هفته‌های اخیر، آن هم در شرایطی که وضعیت صنایع دارویی کشور چندان مناسب نیست و با کمبودهای نزدیک به چهار رقمی داروها مواجهیم، عبارات مرتبط با این موضوع را به کلیدواژه‌های اظهارنظرهای انتقادی از سازمان غذا و دارو و بیم عوارضی مانند گرانفروشی دارو تبدیل کرده است.
به گزارش رسانه خبری تحلیلی طبتاب، منتقدان حذف قیمت از جعبه دارو احتمال گرانفروشی را از جمله پیامدهای اجرای این طرح می‌دانند و بر این اعتقادند که این کار می‌تواند موجب ایجاد بازار چندنرخی در مورد داروها و تعیین قیمت خودسرانه این محصول استراتژیک در داروخانه‌ها شود.
در مقابل طرفداران این فرایند به خصوص دست‌اندرکاران سازمان غذا و دارو بر این باورند که حذف درج قیمت روی جعبه دارو نه تنها از چندنرخی شدن و گرانفروشی این کالا در داروخانه‌ها جلوگیری می‌کند بلکه گامی در راستای ایجاد ثبات قیمت و پیشگیری تشنج در بازار دارو و همچنین فروش این کالای استراتژیک بر اساس اصلاحات قیمت در سامانه تی‌تک خواهد بود. اما حق با کدام یک از این دو گروه است؟!
قیمت‌هایی که مدام در حال تغییرند
حقیقت این است که در شرایط موجود اقتصادی کشور و با توجه به افزایش هفته به هفته و حتی روزبه‌روز قیمت مواد اولیه و ملزومات دارویی، اصلاح قیمت محصول نهایی در این حوزه نمی‌تواند همگام با تورم و افزایش قیمت این مواد صورت گیرد. بنابراین در این شرایط اصرار بر روش‌های سنتی درج قیمت روی جعبه داروها نه‌تنها کمکی به ثبات بازار نمی‌کند، بلکه می‌تواند منشأ اصلی بی‌اعتمادی و اختلال در زنجیره توزیع باشد.
بررسی‌های کارشناسی نشان می‌دهد که حرکت به سمت سامانه‌های هوشمند رهگیری، پاسخی منطقی و علمی به واقعیت‌های اقتصادی امروز است.
چالش‌های درج سنتی قیمت روی جعبه دارو
زمانی که قیمت مصوب دارو به دلیل تغییر نرخ ارز یا هزینه‌های لجستیکی اصلاح می‌شود، قیمت چاپ شده روی جعبه همچنان قدیمی باقی می‌ماند و این موضوع شکافی عمیق بین انتظار مصرف‌کننده و واقعیت پرداختی ایجاد می‌کند.
این اختلاف ظاهری، بزرگترین عامل تنش میان مردم و متصدیان داروخانه‌هاست و حس فریب‌خوردگی را در ذهن خریدار تقویت می‌کند.
اگرچه در این زمینه پیشنهادهایی مانند استفاده از برچسب‌های الحاقی نیز برای پوشاندن قیمت‌های قدیمی مطرح می‌شود اما این موضوع نیز از نظر روانی اثرات منفی داشته و اعتماد عمومی به شبکه توزیع دارو را خدشه‌دار می‌سازد.
قیمت از روی جعبه حذف نمی‌شود
یکی از شبهاتی که در مورد حذف قیمت درج شده به صورت سنتی روی جعبه داروها مطرح می‌شود این است که با حذف این سیستم، قیمت این کالا با صلاحدید و اختیار داروخانه‌دار تعیین خواهد شد و احتمال گرانفروشی این اقلام وجود خواهد داشت، در صورتی که به گفته دست‌اندرکاران سازمان غذا و دارو قرار نیست تعیین قیمت داروها به عهده داروخانه‌ها باشد.
در واقع در شکل جدید، قیمت‌ها به صورت بارکد وی داروها درج می‌شود که این بارکدها با توجه به اصلاح قیمت دارو در سامانه تی‌تک به‌روزرسانی می‌شود و داروخانه نقشی در تعیین آن ندارد.
در حقیقت حذف قیمت چاپی به معنای پنهان‌کاری نیست، بلکه جایگزینی یک ابزار ناقص، با یک سیستم جامع و غیرقابل دستکاری است.
فرایندی که در آن فاکتور رسمی صادر شده توسط داروخانه‌ها به عنوان سند مکتوب و قانونی، جزئیات دقیق دارو و قیمت نهایی پرداختی را ثبت می‌کند.
این سند، مرجعی معتبر برای پیگیری‌های احتمالی است و نگرانی از عدم آگاهی خریدار نسبت به مبلغ پرداختی و گرانفروشی احتمالی را به طور کامل مرتفع می‌سازد.
از مزایای دیگر کدهای رهگیری
البته مزیت رقابتی و حیاتی استفاده از کدهای رهگیری هوشمند در شیوه جدید درج قیمت روی داروها، فراتر از نمایش صرفِ قیمت است؛ زیرا در روش‌های سنتی، امکان جعل بسته‌بندی، دستکاری قیمت‌ها و گرانفروشی دارو وجود داشت، اما در سیستم مدرن، هر کد یکتا و منحصر‌به‌فرد است.
مصرف‌کننده با اسکن بارکد، علاوه بر مشاهده آخرین قیمت مصوب و به‌روز، از اصالت دارو، تاریخ انقضا، شماره سریال ساخت و مسیر توزیع آن اطمینان حاصل می‌کند.
این یعنی مبارزه همزمان با گرانفروشی، قاچاق و داروهای تقلبی؛ هیچ داروی غیرمجازی نمی‌تواند هویت دیجیتال خود را در پایگاه داده مرکزی سازمان تأیید کند و این سطح از امنیت، در روش‌های چاپی غیرممکن بود.
الگوهای موفق جهانی
این رویکرد نوین منطبق با استانداردهای جهانی و اصول دولت الکترونیک است. در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، به دلیل پویایی قیمت‌گذاری دارو، از درج قیمت ثابت روی بسته‌بندی پرهیز می‌شود تا از هدررفت منابع ناشی از دورریز بسته‌بندی‌های قدیمی جلوگیری شود.
تمرکز بر زیرساخت‌های دیجیتال و آموزش همگانی برای استفاده از اپلیکیشن‌های استعلام، راهکاری پایدارتر از بازگشت به روش‌های پرخطای گذشته است. بدین ترتیب، عدالت در دسترسی به اطلاعات سلامت و ثبات زنجیره تأمین دارو، بدون قربانی شدن شفافیت، محقق خواهد شد.
عقب‌نشینی یا پیشرفت؟
به اعتقاد بسیاری از فعالان حوزه دارو، تصمیم برای حذف قیمت چاپی و جایگزین کردن سیستم ارجاع به سامانه‌های آنلاین، نه یک عقب‌نشینی، بلکه یک به‌روزرسانی ضروری در نظام نظارتی کشور است.
این اقدام با هدف حذف تناقضات ناشی از نوسانات ارزی، جلوگیری از سوءاستفاده از قیمت‌های منقضی شده و ایجاد شفافیت لحظه‌ای از طریق فناوری انجام شده است. با تکیه بر فاکتورهای رسمی داروخانه‌ها و قدرت نظارتی سامانه تی‌تک، زنجیره تأمین دارو از گزند قاچاق، گرانفروشی و قیمت‌های غیرواقعی مصون می‌ماند و حقوق مصرف‌کنندگان به شکل مؤثرتری صیانت می‌شود.
یک تیر و چند هدف
با توجه به موارد ذکر شده به نظر می‌رسد موضوع حذف درج قیمت به صورت سنتی روی جعبه داروها نه‌تنها راهکاری مناسب برای قیمت گذاری همسان و روزآمد دارو و جلوگیری از عوارضی مانند گرانفروشی خواهد بود، بلکه در صورت اجرای صحیح می‌تواند بسیاری از مشکلات و چالش‌های موجود در توزیع و عرضه این کالای استراتژیک را نیز برطرف کند و درنهایت دسترسی مطلوب به دارو را برای بیماران فراهم کند.
در این راستا به نظر می‌رسد موضع‌گیری‌های انتقادی هفته‌های اخیر به این شیوه از درج قیمت دارو توسط منتقدان -جدا از نگاه‌های غرض‌ورزانه- بیشتر ناشی از عدم تشریح مناسب سازوکارهای این فرآیند و تاثیرات مثبت آن بر توزیع و عرضه دارو در کشور بوده است.