چالش‌های بیوتکنولوژی در ایران / از کمبود سرمایه‌گذاری تا قیمت‌گذاری نامناسب
دکتر حمیده آقاجانی، فعال حوزه بیوتکنولوژی و مدیرعامل شرکت پرسیس ژن در گفت‌و‌گو با طبتاب درباره بیوتکنولوژی در کشور عنوان کرد: بیوتکنولوژی ایران از نظر دانش و نیروی انسانی به مرحله بلوغ رسیده است. ایران در این سال‌ها در سطح منطقه جایگاه بسیار خوبی داشته است و در برخی حوزه‌ها مثل تولید داروهای بیولوژیک و بایوسیمیلارها، تجربه صنعتی قابل قبولی و معتبری در سطح دنیا کسب کرده است.
وی در عین حال درباره تفاوت‌های موجود در این زمینه در ایران در مقایسه با سایر کشورها گفت: تفاوت اصلی ما با کشورهای پیشرو در این حوزه، در اکوسیستم تجاری‌سازی است. آنها یک زنجیره کامل از ایده تا بازار دارند؛ از سرمایه‌گذاری خطرپذیر قوی گرفته تا زیرساخت‌های بالینی، تنظیم‌گری بین‌المللی و دسترسی به بازارهای جهانی. در ایران این زنجیره هنوز کامل نشده و همین موضوع باعث می‌شود ما با مرزهای فناوری فاصله داشته باشیم.
دکتر آقاجانی درباره چالش‌های موجود در این بخش خاطرنشان کرد: در حال حاضر مهم‌ترین دغدغه، همین شکاف بین علم و بازار است. ما مقاله و پژوهش زیاد داریم اما تبدیل این دانش به محصول رقابت‌پذیر جهانی هنوز دشوار است و طبیعی است که در چنین شرایطی نقش‌آفرینی بازیگرانی مثل شتاب‌دهنده‌های تخصصی بیوتکنولوژی برای رفع این مشکل می‌تواند بسیار حیاتی باشد.
شتابدهندهها فراتر از یک استارتاپ
دکتر آقاجانی درباره نقش شتابدهندهها در توسعه بیوتکنولوژی در ایران افزود: شتابدهندهها در زنجیره تولید ارزش بیوتکنولوژی، در نقطه‌ای وارد می‌شوند که دانشگاه و صنعت به‌تنهایی قادر به پوشش آن نیستند؛ یعنی تبدیل علم به مدل کسب‌وکار، محصول قابل تولید و پروژه سرمایه‌پذیر. شتابدهندهها با سرمایه‌گذاری هوشمند و مرحله‌محور همراه با منتورینگ، مسیر تنظیم‌گری، دسترسی به آزمایشگاه و شبکه صنعتی را در این زنجیره هموار می‌کنند.
وی تصریح کرد: در چنین مدلی، شتاب‌دهنده فقط محل رشد استارتاپ نیست، بلکه به نقطه اتصال دانشگاه، صنعت، سرمایه‌گذار و نهادهای تنظیم‌گر تبدیل می‌شود. این همان چیزی است که کشورهای پیشرو سال‌هاست انجام داده‌اند و امروز ایران هم با نمونه‌هایی مثل پرسیس، در حال تجربه و بومی‌سازی آن است.
از کمبود سرمایه‌گذاری تا قیمت‌گذاری نامناسب
مدیرعامل شرکت پرسیس ژن در ادامه گفت: چالش دیگر در این حوزه کمبود سرمایه‌گذاری خصوصی واقعی است؛ زیرا بیوتکنولوژی صنعتی پرریسک و سرمایه‌بر است و بدون حضور جدی VCها و سرمایه‌گذاران بلندمدت، توسعه فناوری‌های نوین در این حوزه کند می‌شود.
وی همچنین از محدودیت‌های بین‌المللی و تحریم‌ها و همچنین شرایط سیاسی ناشی از جنگ به عنوان مانع دیگر در مسیر توسعه بیوتکنولوژی در کشور یاد کرد و این محدودیت‌ها را به دلیل دشوار کردن دسترسی به برخی فناوری‌ها، مواد اولیه و حتی بازارهای صادراتی مانعی در مسیر توسعه دانست.
دکتر آقاجانی همچنین توجه بیشتر نهادهای بالادست به حوزه بایوتک را برای توسعه این بخش ضروری دانست و گفت: در کنار این موانع، فرآیندهای نظارتی و قیمت‌گذاری نیز گاهی با سرعت توسعه فناوری هم‌خوانی ندارند که این موضوع نیز باعث توقف و کندی روند توسعه در این حوزه می‌شود.
وی در پایان گفت: بدون شک ایران این پتانسیل را دارد که با رفع مشکلات و چالش‌های فعلی، در برخی فناوری‌های نوظهور مثل mRNA، بیوانفورماتیک و حتی استفاده از هوش مصنوعی در کشف دارو، جهش فناورانه داشته باشد.
دیدگاه واقع بینانه و مفید: “ما مقاله و پژوهش زیاد داریم اما تبدیل این دانش به محصول رقابت‌پذیر جهانی هنوز دشوار است”
نکات بسیار دقیق و سنجیده ای بود
با تشکر